Vrachtschepen in de oude haven van Dendermonde, vermoedelijk geschilderd tussen 1970 en 1978. Olieverf op doek – Pieter Ringoot (1921–2011).

Op dit olieverfschilderij legde Pieter Ringoot de oude haven van Dendermonde vast, vermoedelijk ergens in de eerste helft of het midden van de jaren zeventig. We zien verschillende binnenschepen langs de kade, twee karakteristieke havenkranen, een brug en op de achtergrond een hoog appartementsgebouw. Het is een beeld van een stukje Dendermonde dat kort daarna ingrijpend zou veranderen.

Dendermonde dankt zijn naam én een belangrijk deel van zijn geschiedenis aan het water. Hier mondde de Dender eeuwenlang uit in de Schelde. De gunstige ligging aan beide rivieren droeg vanaf de middeleeuwen bij aan de ontwikkeling van de stad als handelsplaats. Ook het stratenplan van het historische centrum werd in belangrijke mate bepaald door de loop van de Dender. 

De haven op het schilderij lag bij de De Bruynkaai, dicht bij de historische monding van de Dender in de Schelde. Tot in de jaren zeventig was dit nog een herkenbaar havengebied. Aan de kade stonden twee metalen kranen waarmee onder meer steenkool en bouwmaterialen uit binnenschepen werden gelost. Een lokale historische bron vermeldt dat in 1978 werd besloten het stedelijke havenbedrijf op te heffen, nadat de betekenis van de haven steeds verder was afgenomen. 

Juist die twee kranen maken de voorstelling van Pieter Ringoot interessant. Op historische overzichten van de De Bruynkaai komen ze inderdaad terug, onder andere op beelden uit 1960, 1962, 1968 en het begin van de jaren zeventig. Daarmee lijkt het waarschijnlijk dat Pieter zich voor zijn schilderij baseerde op de werkelijk bestaande havenomgeving, ook al heeft hij bij de compositie waarschijnlijk enige artistieke vrijheid genomen. 

De brug en de oude Dendermonding

De brug die Pieter links in de compositie afbeeldde, is vermoedelijk de toenmalige Denderbrug bij de monding van de Dender. Helemaal zeker kunnen we dat op basis van het schilderij niet vaststellen, maar de ligging ten opzichte van de haven, de kranen en de overige bebouwing maakt deze identificatie aannemelijk. Oude foto’s tonen dat bruggen hier lange tijd een belangrijk onderdeel vormden van het stadsbeeld rond de haven en de verbinding tussen Dender en Schelde.

In 1978 veranderde dat landschap fundamenteel. De monding van de Dender werd verlegd naar de Sint-Onolfspolder. De oude rivierarm richting Schelde werd afgesloten en delen van de Oude Dender werden vervolgens gedempt. De plaats waar eeuwenlang de Dender in de Schelde uitmondde, veranderde daardoor uiteindelijk in de grote verharde ruimte bij de De Bruynkaai. De stad Dendermonde bevestigt dat juist op deze plek tot in de jaren zeventig de historische samenvloeiing van Dender en Schelde lag. 

Het schilderij is daarmee meer dan alleen een stadsgezicht: het toont Dendermonde vlak vóór een belangrijke verandering in het stadslandschap. en is naast de onderstaande afbeelding zowat het enige overblijvende beeld van de oude haven.

Het Amelinckx-appartement

Een tweede herkenningspunt is het hoge appartementsgebouw op de achtergrond. Dit lijkt het grote Amelinckx-appartementsgebouw te zijn dat bij het binnenrijden van Dendermonde een opvallend element in de skyline vormde. Bouwbedrijf Amelinckx realiseerde in de jaren zestig en zeventig op grote schaal appartementsgebouwen in Vlaanderen. Lokale bronnen dateren de Dendermondse blokken rond 1970; er wordt zelfs melding gemaakt van een inhuldiging in november 1970. 

Dat gebouw is ook interessant voor de datering van het schilderij. Als de identificatie klopt en het gebouw inderdaad rond 1970 werd voltooid, kan Pieter het werk niet vóór circa 1970 hebben geschilderd. Anderzijds toont hij nog de werkende oude haven met de havenkranen en de oorspronkelijke Dendermonding, die in 1978 haar functie verloor.

Een datering tussen ongeveer 1970 en 1978 lijkt daarom zeer aannemelijk.

De aanwezigheid van vrachtschepen, de twee kranen, de oude Denderbrug en het nieuwe appartementsgebouw maken het schilderij tot een bijzondere momentopname: de oude industriële haven van Dendermonde naast de moderne hoogbouw die in dezelfde periode aan de rand van de stad verscheen.